۲ – مطالبه دیه…………………………………………………………………………………………………………………………23
3-. گذشت مقتول ………………………………………………………………………………………………………………….23
4- فوت قاتل …………………………………………………………………………………………………………………………24
5- فرارقاتل…………………………………………………………………………………………………………………………….24
2-6 شرایط مشترک بین قصاص نفس و عضو…………………………………………………………………………….24
1-  تساوی در اصلی بودن اعضاء…………………………………………………………………………………………..24
2-   تساوی در محل عضو مجروح یا مقطوع…………………………………………………………………………..25
3-   قصاص موجب تلف جانی یا عضو دیگر او نشود……………………………………………………………..25
 4-   تساوی اعضا در سالم بودن……………………………………………………………………………………………25
 6-   تساوی قصاص اعضا بین زن و مرد……………………………………………………………………………….25
2-7 گفتار سوم……………………………………………………………………………………………………………………….26
1-2-7 جرم و اقسام آن …………………………………………………………………………………………………………..26
2-2-7 مفهوم مجازات……………………………………………………………………………………………………………..28
3-2-7طبقه بندی مجازات………………………………………………………………………………………………………..29
2-8نگرشی جدید بر قانون دیات – سیر تاریخی پیدایش نظام دیات………………………………………………32
الف: در مجموعه قوانین حمورابی …………………………………………………………………………………………….32

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب(به صورت کاملا تصادفی و به صورت نمونه) با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود-این مطالب صرفا برای دمو می باشد

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

ب: در حقوق روم …………………………………………………………………………………………………………………..32
ج: در حقوق آنگلوساکسون ……………………………………………………………………………………………………..33
د: در حقوق عصر جاهلیت……………………………………………………………………………………………………….33
3-1-8 نظام دیات در دین اسلام ………………………………………………………………………………………………34
الف: تشریع نظام دیات به نحو قضیه حقیقیه ………………………………………………………………………………35
ب: بررسی ماهیت حقوقی نظام دیات ……………………………………………………………………………………….35
فصل سوم ( حق قصاص و قلمرو اختیارات اولیای دم )
3-1 مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………..45
3-2 مبحث اول : واژه شناسی ………………………………………………………………………………………………….46
الف ) واژه شناسی قصاص ……………………………………………………………………………………………………..46
3-3 مبحث دوم : حق قصاص ………………………………………………………………………………………………….47
گفتار اول: مفهوم و ویژگیهای حق قصاص………………………………………………………………………………….47
الف) مفهوم حق………………………………………………………………………………………………………………………47
ب) فرق حکم و حق……………………………………………………………………………………………………………….49
ج) ماهیت قصاص…………………………………………………………………………………………………………………..52
د) پیشینه قصاص…………………………………………………………………………………………………………………….52
3-4 گفتار دوم : قصاص حق مجموعه ای است یا انحلالی………………………………………………………….53
3-1-4 مبحث اول…………………………………………………………………………………………………………………..54
3-2-4 مبحث دوم…………………………………………………………………………………………………………………..56
3-3-4 تمسک به روایات ………………………………………………………………………………………………………..60
گفتار دوم: صاحبان حق قصاص (اولیاى دم)……………………………………………………………………………….61
الف) اولیاى دم چه کسانى هستند………………………………………………………………………………………………61
ب) چگونگى برخوردارى و اعمال حق قصاص توسط ورثه………………………………………………………….64
ج) حق قصاص در صورت وحدت قاتل و تعدد مقتول………………………………………………………………..67
د) حق قصاص در صورت وحدت مقتول و تعدّد قاتل…………………………………………………………………71
3-5 اجماع محصّل و منقول……………………………………………………………………………………………………..71
3-1-5 روایات مستفیضه………………………………………………………………………………………………………….71
3-6 مبحث دوم : استیفای قصاص در صورت تعدد اولیای دم………………………………………………………74
3-1-6 درآمد………………………………………………………………………………………………………………………….74
3-2-6 گفتار اول…………………………………………………………………………………………………………………….75
3-3-6 استقلال هرکدام از ورثه در استیفای قصاص…………………………………………………………………….75
3-7 گفتار دوم………………………………………………………………………………………………………………………..77
3-1-7 تحقیق در مسأله……………………………………………………………………………………………………………78
3-8 مبحث دوم : محدوده مسئولیت جزایی اطفال………………………………………………………………………82
گفتار اول: مسئولیت کیفری اطفال و تقسیمات آن………………………………………………………………………82
 الف: طفل کیست……………………………………………………………………………………………………………………83
 ب: محدوده مسئولیت اطفال چیست…………………………………………………………………………………………84
 ج: مسئولیت کیفری اطفال از نظر قانونی……………………………………………………………………………………84
3-9 محدوده سنی مسئولیت کیفری اطفال…………………………………………………………………………………..85
الف: محدوده سنی مسئولیت کیفری اطفال از نظر جرم شناسی………………………………………………………85
 3-10 گفتار دوم: سقط جنین……………………………………………………………………………………………………86
الف) مفهوم لغوی و حقوقی سقط جنین……………………………………………………………………………………..86
1- مفهوم…………………………………………………………………………………………………………………………86
2- سقط جنین در لغت……………………………………………………………………………………………………..87
3- سقط جنین در حقوقی………………………………………………………………………………………………….87
4- مفهوم سقط جنین در قوانین ایران………………………………………………………………………………….87
ب) عناصر مادی و معنوی سقط جنین………………………………………………………………………………………..88
1) عنصر مادی سقط جنین………………………………………………………………………………………………………88
2) عنصر روانی در سقط جنین…………………………………………………………………………………………………..90
ج) مجازات کیفری سقط جنین در قوانین حقوقی ایران………………………………………………………………..90
ح) قصاص سقط جنین در قانون مجازات ایران و تعارض آن با ماده 91 قانون تعزیرات……………………91
3-11 مبحث سوم……………………………………………………………………………………………………………………94
گفتار اول : مفهوم عقل و جنون و اقسام آن ………………………………………………………………………………..94
الف) مفهوم عقل……………………………………………………………………………………………………………………..94
3-12 گفتار دوم: قتل عمدو احکام آن درحقوق ایران……………………………………………………………….102
الف) قتل عمد بدون قصاص…………………………………………………………………………………………………..102
ب) قتل با اعتقاد مهدور الدم بودن مقتول …………………………………………………………………………………103
ج) قتل در فراش ………………………………………………………………………………………………………………….103
د) قتل دیوانه توسط عاقل ………………………………………………………………………………………………………104
هـ) قتل در مقام دفاع …………………………………………………………………………………………………………….105
3-13 گفتار سوم : قصاص مادر در قبال فرزند و ادله آن…………………………………………………………….106
الف)قتل فرزند توسط مادر در حقوق ایران……………………………………………………………………………….106
ب) ادله ممنوعیت قصاص مادر در صورت قتل فرزند………………………………………………………………..108
ج) ادله ممنوعیت قصاص پدر در صورت قتل فرزند………………………………………………………………….110
3-14 گفتار چهارم : قصاص پدر در قبال فرزند و ادله آن………………………………………………………….113
الف) عدم قصاص پدر به قتل فرزند در فقه شیعه ……………………………………………………………………..113
ب) – عدم قصاص پدر به قتل فرزند در فقه عامه………………………………………………………………………115
3-15 گفتار پنجم : تساوی در دین در قصاص نفس ………………………………………………………………..116
الف) کشتن مسلمان توسط مسلمان………………………………………………………………………………………….117

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ب) کشتن مسلمان توسط کافر کتابی ……………………………………………………………………………………….117
ت) کشتن مسلمان توسط کافر غیر کتابی …………………………………………………………………………………118
ث) کشتن مسلمان توسط مرتد………………………………………………………………………………………………..118
ج) کشتن مرتد توسط مسلمان ………………………………………………………………………………………………..118
ح) کشتن کافر کتابی توسط مسلمان ………………………………………………………………………………………..118
خ) کشتن کافر غیر کتابی توسط مسلمان…………………………………………………………………………………..119
چ) کشتن مرتد توسط کافر کتابی ……………………………………………………………………………………………120
د) کشتن مرتد توسط کافر غیرکتابی…………………………………………………………………………………………120
ذ) کشتن کافر غیر کتابی توسط مرتد………………………………………………………………………………………..121
ر) کشتن مرتد توسط مرتد………………………………………………………………………………………………………121
ز) کشتن کافر کتابی توسط غیر کتابی ………………………………………………………………………………………121
س) کشتن کافر غیر کتابی توسط کافر کتابی…………………………………………………………………………….121
ش) کشتن کافر کتابی توسط کافر کتابی……………………………………………………………………………………121
3-16 مبحث چهارم: قصاص‌ مسلمان‌ در مقابل‌ کافر ……………………………………………………………….1122
گفتار‌ اول‌: فقه‌ امامیه‌ ……………………………………………………………………………………………………………..122
گفتار دوم‌: جنایت‌ بر نفس‌ ……………………………………………………………………………………………………..123
فصل چهارم ( شرایط معتبر در قصاص عضو )
4-1 مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………..135
4-2 مبحث اول: شرایط اجرای قصاص…………………………………………………………………………………..136
4-1-2 گفتار اول…………………………………………………………………………………………………………………..136
4-3 مبحث دوم: بررسی پیوند و بی حس کردن اعضا در قصاص عضو………………………………………..137
4-1-3 گفتار اول : حکم بی حس کردن اعضاء هنگام اجرای کیفرهای جسمانی……………………………137
4-2-3 مساله نخست: بی حس کردن اعضا هنگام اجرای حد یا تعزیر………………………………………….138
4-2-4 تقریب اول، استدلال به آیات حدود………………………………………………………………………………138
4-2-5 تقریب دوم، استدلال به روایات……………………………………………………………………………………140
4-2-6 تقریب سوم، استشهاد به آراء فقها…………………………………………………………………………………141
4-4 گفتار دوم : بررسی پیوند اعضا در قصاص…………………………………………………………………………143
4-1-4 ویژگی های پیوند عضو پس از قصاص…………………………………………………………………………144
4-5 گفتارسوم: پیوند عضو قطع شده چه تاثیری بر حکم قصاص دارد ………………………………………..145
4-1-5 مبحث سوم: قصاص مجدد در اعضا……………………………………………………………………………..155
4-2-5 بررسی مسئله از منظر قرآن…………………………………………………………………………………………157
4-6 مبحث چهارم : پیوند گوش و سایر اعضا و تاثیر پیوند عضو بر قصاص جانی……………………….159
4-1-6 گفتار اول:پیوند گوش و سایر اعضاء و بررسی حقوق طرفین در ممانعت از پیوند دوباره عضو قصاص شده………………………………………………………………………………………………………………………….159
4-2-6 گفتار دوم:تاثیر پیوند عضو بر قصاص جانی ………………………………………………………………….171
4-7 مبحث پنجم- حکم پیوند عضو قطع شده و تاثیر آن بر حکم قصاص……………………………………164
4-1-7 گفتار اول:آثار حقوقی واگذاری عضو انسان مرده یا مبتلا به مرگ مغزی…………………………….164
4-8 گفتار دوم:محدودیت یا عدم محدودیت وصیّت به ضرورت حفظ حیات……………………………….172
4-9 گفتار سوم:ضرورت موافقت ولیّ میت از دیدگاه اهل سنت و مجامع فقهی…………………………….173
4-10 گفتار چهارم:بررسی تفصیلی حقّ ‏احترام جسد انسان‏در مقایسه با حیات‏انسان‏دیگر………………..177
4-11 گفتار پنجم:حکم پیوند عضو قطع شده و تاثیر آن بر حکم قصاص……………………………………..180
فصل پنجم ( بحث و نتیجه گیری )
5-1 مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………193
5-2 بحث و نتیجه گیری………………………………………………………………………………………………………..193
5-3 پیشنهادات تحقیق………………………………………………………………………………………………………….197
5-4 پیشینه تحقیق ………………………………………………………………………………………………………………..198
منابع و ماخذ…………………………………………………………………………………………………………………………200
چکیده
یکی از نهادهای کیفری اسلام قصاص است، که به معنای استیفای اثر جنایت تبهکار است. و در واقع کیفری است که متناسب با جنایت جانی بر او وارد می شود. و این جنایت ممکن است به نفس یا اعضای بدن انسان وارد گردد. مهمترین هدف تشریع قصاص، ابقا زندگی و حیات بشر است . ثبوت و اجرای کیفر قصاص منوط به وجود شرایطی است که فقدان هر یک از آنها می تواند مانع اجرای قصاص گردد.، نموده است.در شریعت مقدس اسلام، اگر چه « اصل قصاص» در جرایم علیه تمامیت جسمانی اشخاص با شرایطی مورد پذیرش قرار گرفته است، ولی همواره شارع مقدس به عفو و گذشت نسبت به قصاص توصیه و تأکید داشته و با وعده پاداش اخروی برای عفو کنندگان، عفو را برتر و افضل از اجرای قصاص دانسته است. به عبارت دیگر، نظام حقوقی اسلام، در واکنش نسبت به این قبیل جرایم، دو اصل مهم عدالت و رحمت را مورد توجه و لحاظ قرار داده است. نظر به مراتب فوق، می توان گفت که به همان اندازه که بررسی مجازات قصاص و شرایط تحقق آن لازم و ضروری و دارای اهمیت است، موضوع سقوط قصاص، یعنی مواردی که علی رغم ثبوت و تحقق قصاص موجب زائل شدن مجازات قصاص است، نیازمند توجه و بررسی و تبیین است. زیرا موارد سقوط قصاص از آنجایی که در صورت تحقق و بروز، نهایتاً موجب از بین رفتن مجازات قصاص می گردند، مانند اجرای قصاص مایه حیات هستند.
واژگان کلیدی: قصاص .عدم قصاص نفس و عضو . ادله .حکم.
فصل اول
کلیات تحقیق
1-1 مقدمه
خداوند متعال انسان را موجودی مختار و آزاد خلق کرده است و هر عملی که خلاف شان و منزلت انسان باشد زشت و ناپسند شمرده میشود . جرم و نپذیرفتن ذلت و آسیب زدن به دیگران همواره در سیرت تمام انسانها و نیز در تمام ادیان الهی مذموم شناخته میشود و عقوبت هر عملی مثل کشتن یا قطع کردن اعضا و جوارح انسان محقون الدم مجازاتیست که با عمل وی برابری میکند و تناسب داشته باشد که یک عمل مقابله به مثل قلمداد میشود که در ادیان الهی دیگر نیز پذیرفته شده است.در اسلام مثلا حد کشتن در موارد زنای پس از احصان یا کفر بعد از ایمان و قتل مومن از روی عمد موجب قصاص است زیرا مظلوم کسی است که بدون استحقاق کشته شود و مجازات فاعل آن عملی مانند آن است اما منشاء کشتن در زنا وکفر با قصاص متفاوت است زیرا قصاص که یک واحد تاسیسی است توسط پیامبر(ص) که در دین یهود وجود داشت را به عنوان امری مطلوب امضا فرمودند. موضوع پیوند عضو بعد ازقصاص همواره در زمره حقوق جانی و مجنی علیه می باشد. در مورد مجنی علیه بدین مضمون که به تمامیت جسمانی وی تعرض شده و برمبنای اصل بیست و دوم مندرج درقانون اساسی که اشعار می دارد (حیثیت، جان، مال، شغل و مسکن اشخاص مصون از تعرض است مگر به موجب قانون) در کلیه مواردی که بطور غیرقانونی به شخصیت جسمانی شخص تعرض وارد می شود همراه این حق برای وی محفوظ می باشد که در صدد خنثی سازی و امحای آثار تعرض برآید بویژه که درآیات و مضامین قرآنی از حیث ابعاد وجودی، انسان بر اشرف مخلوقات تعبیر شده و لازمه شریف دانستن انسان امحای آثار تعرض نسبت به وی می باشد و نسبت به جانی مسئله پیوند عضو این چنین مطرح می شود که بزهکار درست است که بر اثر جدا شدن عضوی از مجنی علیه حکم قصاص نسبت به وی مجرا می باشد ولی وی نیز به عنوان موجودی انسانی از حقوقی برخوردار می باشد که پیوند عضو نیز از این حقوق مستثنی نمی باشد. مثلاً در مورد سارقی که اقدام به سرقت حدی نموده برمبنای قاعد جزایی وی به قطع ید محکوم می شود نه به مقطوع الید بودن.
1-2 بیان مساله
یکی از نهادهای کیفری اسلام قصاص است که به معنای استیفای اثر جنایت تبهکار است. در واقع کیفری است که متناسب با جنایت جانی بر او وارد می شود. قصاص اصطلاحی فقهی و به معنای مجازات مجرم، به تناسب جرم، است. دکتر محمد جعفر لنگرودی قصاص را ( کیفری که به حکم قانون و بوسیله مجنی علیه یا اولیای قانونی او علیه مجرم بکار میرود و باید حدودی که قانون معین میکند نظیر جرمی باشد که از طرف مجرم صورت گرفته است ) قصاص در لغت فارسی به معنای مجازات، عقاب، سزا، جبران، تلافی و رفتار با فاعل مثل آنچه او مرتکب شده، یا معامله به مثل آمده است.در لغت عرب قصاص اسم مصدر از ریشه قص یقص به معنای پیگیری نمودن نشانه و اثر چیزی است.. طریحی در مجمع البحرین در رابطه با  لغت قصاص گفته است: « القصاص بالکسر اسم لاستیفاء و المجازاه قبل الجنایه من قتل او قطع او ضرب أو جرح و أصله اقتفاء الاثر فکان المقتص یتبع أثر الجانی فیفعل مثل فعله. گرفتن حق و کیفر دادن جنایتکار را در برابر قتل یا بریدن یا ضرب و جرح، قصاص گویند. اصل این کلمه از ردیابی و پیگیری است، مثل این است که قصاص کننده جنایتکار را تعقیب کرده و او را به کیفر پاداش می رساند. (شکوهی.1388.ص49)
مهمترین هدف تشریع قصاص، ابقا زندگی و حیات بشر است . در شریعت مقدس اسلام، اگر چه « اصل قصاص» در جرایم علیه تمامیت جسمانی اشخاص با شرایطی مورد پذیرش قرار گرفته است، ولی همواره شارع مقدس به عفو و گذشت نسبت به قصاص توصیه و تأکید داشته و با وعده پاداش اخروی برای عفو کنندگان، عفو را برتر و افضل از اجرای قصاص دانسته است. به عبارت دیگر، نظام حقوقی اسلام، در واکنش نسبت به این قبیل جرایم، دو اصل مهم عدالت و رحمت را مورد توجه و لحاظ قرار داده است. در این پژوهش با تعریف قصاص و تاریخچه آن به شرایط قصاص که شامل  الف) مساوات در آزادی ب) کفر و دین ج) بلوغ و عقل د) فقدان رابطه پدر و فرزندی ه) عدم مهدورالدم بودن توضیح داده شده و ادله های اثبات قصاص شامل الف) اقرار ب) بینه ج) قسامه د) علم قاضی بیان شده است و مهمتر از همه عوامل سقوط قصاص شامل الف( عفو مجنی علیه ب) عفو و گذشت اولیای دم ج( صلح قصاص د( فوت جانی ه( ارث قصاص و) رجوع شهود از شهادت مورد بررسی قرار گرفته و درنظام حقوقی اسلامی علی رغم “اصل قصاص” در جرایم علیه تمامیت جسمانی اشخاص ، بر رجحان عفو و گذشت تاکید کرده و آن را انتقام از جانی مقدم دانسته است بدین لحاظ اهمیت بررسی عوامل سقوط قصاص یعنی عواملی که پس از تحقق و ثبوت قصاص موجب زوال می گردند روشن می شود . (برزگر.1387.ص84)
1-3 اهمیت موضوع تحقیق
در اصطلاح فقهی، قصاص پیگیری و دنبال نمودن اثر جنایت است. بگونه ای که قصاص کننده عین عمل جانی را نسبت به او انجام دهد. به عبارت دیگر، قصاص انجام عملی مثل عملی است که فاعل آن انجام داده است.
قانون گذار سال 61 در ماده (9) قانون راجع به مجازات اسلامی و در مبحث قتل عمدی در تعریف قصاص مقرر می دارد: « قصاص، کیفری است که جانی به آن محکوم می شود و باید با جنایت او برابر باشد . در فرهنگ المنجد آمده است: « القصاص، الجزاء علی الذنب، ان یفعل بالفاعل مثل مافعل: یعنی قصاص، کیفر گناه را گویند، با مرتکب جنایت آن شود که با دیگری کرده است. نظر به مراتب فوق، می توان گفت که به همان اندازه که بررسی مجازات قصاص و شرایط تحقق آن لازم و ضروری و دارای اهمیت است، موضوع سقوط قصاص، یعنی مواردی که علی رغم ثبوت و تحقق قصاص موجب زائل شدن مجازات قصاص است، نیازمند توجه و بررسی و تبیین است. زیرا موارد سقوط قصاص از آنجایی که در صورت تحقق و بروز، نهایتاً موجب از بین رفتن مجازات قصاص می گردند، مانند اجرای قصاص مایه حیات هستند.نظام تقنینی کشور هم به رغم تغییراتی که در طی بیست و شش سال بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در قوانین جزائی انجام گرفته، در مبحث قصاص برخلاف مباحث حدود و تعزیرات نه تنها به مقوله معافیت از قصاص که فرد اجلای آن موارد سقوط بعد از تحقق و ثبوت آن است توجه اساسی نکرده و درصدد احصاء موارد سقوط قصاص به صورت روشن و صریح برنیامده، بلکه گاهی با تصویب قوانین نامناسب و بعضاً هم با سکوت تعمدی خود اصول مسلم حقوق کیفری از جمله اصل سرعت در رسیدگی را نادیده گرفته و عملاً موجبات تضییع حقوق و آزادی های افراد خصوصاً محکومان به قصاص را فراهم و بعضاً موجب افزایش آمار جمعیت کیفری زندان گردیده است.
1-4 تعریف عملیاتی پژوهش
قصاص: در لغت فارسی به معنای مجازات ، عِقاب ، سزا ، جبران ، تلافی و رفتار با فاعل مثل آنچه او مرتکب شده ، یا معامله به مثل ، آمده است .در لغت عرب قصاص اسم مصدر از ریشه قصّ َیقصُّبه معنای پیگیری نمودن نشانه واثرچیزی است.قصاص از ریشه ( قص ) به معنی جستجو کردن و پیگیری کردن از آثار چیزی است هر امری که پشت هم آید عرب آن را قصه میگوید و از آنجایی که قصاص قتلی است که سر قتل دیگری قرار میگیرد این واژه در مورد آن به کار رفته است
قتل
واژه ی”قتل”درلغت به معنی،کشتن، ازاله روح از بدن و از بین رفتن زندگی است. این واژه در اصطلاح فقه (ازهاق نفس المعصومه) به عملی گفته می شود که موجب خارج شدن نفس معصوم و منجر به مرگ او شود. قتل  به طور کلی یعنی سلب حیات از دیگری( یعنی از انسانی که محقون الدم است) به صورت عمدی این تعریف چند عنصر دارد: 1- قتل دیگری. 2- عمدی. 3- به صورت غیرقانونی. در قانون مجازات اسلامی قانونگذار از ارایه تعریفی جامع و مانع از قتل خوداری کرده است و در ماده289 ق.م.ا، به بیان انواع جنایت پرداخته است و در ماده290ق.م.ا، جنایت عمدی را تعریف کرده است. و در ماده 381 ق.م.ا،  مصوب1392 مجازات قتل عمد را قصاص پیش بینی کرده است
1-5 اهداف کلی تحقیق:
هدف از تدوین این پایان نامه بررسی حقوقی و فقهی اسباب قصاص عضو و نفس در قانون مجازات ایران می باشد و همچنین موارد سکوت قانوگذار و اختلاف نظر فقها در بیان مقررات سقوط قصاص نفس ، مشکلاتی را برای بررسی و تامل در این خصوص در حقوق موضوعه ایران و فقه امامیه بوجود آورده است سعی شده موارد بصورت منسجم و منظم تنظیم گردد.
1-6 سؤالات تحقیق:
1- آیا مالک حق قصاص نفس مطابق قانون مجازات اسلامی با توجه به لایحه جدید سال 1391 چه کسی می باشد و آیا حقوقی است؟
2- آیا روند قانونگذاری در قانون مجازات جمهوری اسلامی ایران در خصوص فرار و فوت قاتل مطابق یا قوانین حقوقی ایران و فقه اسلام است؟
3- آیا استیفاء قصاص نفس با نظر ولی دم در حقوق کیفیر ایران و فقه اسلامی پذیرفته می شود؟
4- آیا رویه قانون گذار در قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1391 و لایحه جدید مجازات اسلامی در خصوص فرار و فوت قانونگذار مطابق با فقه اسلامی می باشد؟
1-7 فرضیه‏های تحقیق:
1- در حقوق کیفری ایران اثبات قتل بر دو متهم و تعارض بینه از موجبات سقوط قصاص نفس می باشد.
2- استیفای قصاص ولی دم که دارای عدم صلاحیت باشد و مورد تائید دستگاه قضایی نگردد در حقوق کیفری ایران پذیرفته نیست.
3- در قانون مجازات اسلامی در صورتی که شخص به قتل عمد دیگری اقرار کند و شخص دیگیری نیز به همان قتل مقتول اقرار کند قصاص ساقط می گردد.
4- در حقوق کیفری ایران فرار و فوت قاتل قصاص را ساقط می کند .
5- اولیائ دم در صورت فوت قاتل میتوانند مطالبه دیه کنند و این حق بر آنان متصور است.
.
1-8 تعریف واژه‏ها و اصطلاحات فنی و تخصصی (به صورت مفهومی و عملیاتی):
تعریف قصاص: قصاص کیفری است که جانی به آن محکوم می‌گردد و باید با جنایت او برابر باشد.
قصاص در جنایات قطع عضو و جرح را قصاص عضو گویند که موجب آن جرح یا اتلاف و قطع عمدی هر یک از اعضاء و اطراف بدن است.
1-1-8 قصاص
سزادادن برگناه وکاربدبرابر آنچه که مرتکب شده, کشنده کسی راکشتن, جزا, مکافات, مجازات قاتل یاضارب(مصدر ) پاداش دادن بدین نحو که کشنده را بشکند و ضارب را بضرب و جارح بجرح تنبیه کنند (
بهمان نحو که عمل کرده بود ) : گفت او : پس آن قصاص از بهر چیست ? گفت : هم از حق و آن سر خفیست نام کوهی است از بنی اسدقصاص به کسر قاف از ریشه «قصّ» به معنی پی گیری است. راغب اصفهانی می نویسد: «قصّ، پی گیری نشانه و اثر چیزی است… قصاص دنبال کردن خون است با مجازات طریحی نیز در معنی قصاص می نویسد: «قصاص به کسر قاف، اسم است برای گرفتن حق و مجازات کردن در مقابل جنایت قتل یا قطع عضو یا زدن و یا مجروح کردن و اصل این کلمه ردیابی و پی گیری اثر است. گویا قصاص کننده می خواهد اثر جانی را دنبال کند و عملی مانند عمل او انجام دهد
قصاص در اصطلاح فقهی نیز به معنای لغوی خود شبیه است؛ زیرا از نظر فقهی، قصاص عبارت است از مجازات کردن جانی به مثل جنایتی که مرتکب شده است.
ماده 14 قانون مجازات اسلامی مصوب 1370 در تعریف قصاص مقرر می دارد:
قصاص، کیفری است که جانی به آن محکوم می شود و باید با جنایت او برابرباشد
قصاص بر دو نوع است: قصاص نفس و قصاص عضو. باب اول از کتاب سوم
قانون مجازات اسلامی به بیان قصاص نفس و شرایط و احکام آن اختصاص یافته است و در باب دوم، قصاص عضو مطرح شده است.
1-9 جامعه آماری، روش نمونه‏گیری و حجم نمونه (در صورت وجود و امکان):
چون این پژوهش بصورت کتابخانه ای به روش گردآوری اطلاعات پرداخته است جامعه آماری در این پژوهش بکار نمی رود
فصل دوم
ادبیات پژوهش
2-1 ادبیات پژوهش

اولین حقی که انسانها در آغاز زندگی برای خود قائل بوده اند حفظ حیات و تمامیت جسمانی خویش بوده است, لذا قتل, ضرب و جرح را همه اقوام و ملل جرم دانسته برای پیشگیری از آن مجازات هایی را پیش بینی کرده اند که از جمله آنها مجازات قصاص می باشد, ادیان آسمانی نیز از این قاعده مستثنی نیستند و قصاص در دین یهود یک اصل پذیرفته شده و مورد تاکید قرار گرفته است, در دین مسیحیت اگرچه به مجازات های بسیار معدودی بر می خوریم اما نمی توان آن را فاقد قانون مجازات به ویژه قصاص دانست, دین مبین اسلام نیز این مجازات را مورد تائید قرار داده است, اما در عین حال بین آنچه در زمان گذشته بوده و قصاصی که اسلام مطرح نموده است بسیار تفاوت وجود دارد. مهمترین فلسفه قصاص از دیدگاه اسلام حفظ حیات انسانها, برقراری عدالت و امنیت اجتماعی است, قصاص یک نوع حق است نه حکم و این حق بنحو انحلالی وضع شده است, حق اولی و بالذات اولیای دم در قتل عمدی قصاص است, اذن گرفتن از ولی امر جهت انجام قصاص واجب نیست اما مقتضای احتیاط در امر دما این است که باید قصاص با اذن ولی امر انجام گیرد, اولیای دم بیش از قصاص حق دیگری نسبت به قاتل ندارند و نمی توانند به او آزار و اذیت برسانند, عفو از حق قصاص مورد تاکید و ترغیب شریعت اسلامی قرار گرفته است, اگر غیر بالغ مرتکب قتل عمد شود قصاص نمیشود اما اگر شخص بالغ غیر بالغ را بکشد درمقابل قصاص می شود البته برخی از فقها معتقد هستند که در صورت مذکور قاتل قصاص نمی شود, مجنون در قبال قتل دیگری قصاص نمی شود همچنین قاتل مجنون نیز در مقابل او قصاص نمی شود, اگر فرد مست در حالی خود را مست کند که می داند نوعاً در چنین حالی مرتکب قتل خواهد شد قصاص می شود و الا قصاص نمی شود, قتل فرد مهدورالدم موجب قصاص نیست, کفر, ارتداد, دشنام دادن به پیامبر گرامی اسلام (ص) و ائمه اطهار علیهم السلام مهمترین اسباب مهدوریت دم هستند, پدر و جد پدری در قبال قتل فرزند خود قصاص نمی شوند, این شبهه که اسلام فرزند کشی را جایز شمرده است درست نیست زیرا اسلام به قدری به جان انسانها اهمیت داده است که قتل یک نفر را به منزله قتل همه انسانها و زنده نمودن یک نفر را به منزله زنده کردن همه انسانها قرار داده است, مسلمان در مقابل کافر قصاص نمی شود ولی اگر مقتول کافر ذمی باشد قاتل ملزم به پرداخت دیه می شود و در صورت عادت به قتل کافر ذمی مسلمان در مقابل او کشته می شود, ولی برخی از دانشمندان اهل سنت معتقد به جواز قصاص مسلمان در مقابل کافر ذمی هستند, این شبهه نیز که در آن گفته شده است دین نباید در کیفر و مجازات افراد تاثیر داشته باشد درست نیست, زیرا هویت حقیقی انسان اعتقاد, اعمال و اخلاق است و کسی که فاقد هویت حقیقی انسان باشد نمی تواند با کسی که دارای چنین گوهری است برابری کند, انسان آزاد درمقابل عبد قصاص نمی شود, قصاص مرد در مقابل زن مشروط به پرداخت نصف دیه به قاتل است, در قصاص عضو تساوی از حیث اصلی و زاید بودن, سالم بودن, محل و تساوی در مقدار جراحات معتبر است و در صورتی که قصاص جراحات احتمال هلاکت نفس یا فاسد شدن عضو دیگر جانی را در پی داشته باشد قصاص ساقط و تبدیل به دیه می شود, اگر مجنی علیه بخواهد می تواند از بی حس کردن عضو جانی هنگام اجرای قصاص جلوگیری کند همچنین اگر جانی یا مجنی علیه بعد از قصاص عضو خود را پیوند دهند طرف مقابل می تواند آن را دوباره جدا کند. و پیوند عضو مجنی علیه قبل از استیفای حق قصاص موجب سقوط حق قصاص نمی شود.
2-2 گفتار اول
1-2-2 تعریف قصاص
قصاص در لغت، اسم مصدر از ریشه «قصَّ یقُصُّ» به معنای پی گیری نمودن اثر چیزی است. قصاص در لغت فارسی به معنای مجازات، عقاب، سزا، جبران، تلافی و رفتار با فاعل مثل آنچه او مرتکب شده، یا معامله به مثل آمده است. ( عمید، فرهنگ فارسی عمید، چاپ دهم، 1355) و در اصطلاحی فقهی و به معنای مجازات مجرم، به تناسب جرم، است به عنوان مثال اعدام قاتل به سبب انجام قتل، یا کور کردن فردی که بینایی دیگری را از او گرفته استوبه معنای سزادهی وتساوی نیز امده است .اصل قانونی قصاص موجب بازدارندگی از وقوع جرم می‌شود، چرا که اگر کسی بداند در مقابل هر جرمی که مرتکب شود، قصاص و مقابله‌ای به مثل خواهد داشت، از ارتکاب جرم دوری می‌کند. به همین دلیل قرآن کریم می‌فرماید:«ولکم فی القصاص حیاه یا اولی الالباب» ای صاحبان خرد قصاص برای شما موجب حیات و زندگی است.در قرآن کریم آیاتی وجود دارد که بر اصل قصاص دلالت مى‏کنند. و به اصل مقابله به مثل به صورت کلّى دلالت دارند که یکى از مصادیق آن مقابله به مثل در امور کیفرى و جنایى است. این آیات عبارت‏اند از: و جزاء سیئه سیئه مثلُها… و لمن انتصر بعد ظلمه فاولئک ماعلیهم من سبیلٍ؛(شوری؛ 40و41جزاى هر بدى، بدى است همانند آن … بر کسانى که پس از ستمى که بر آن‏ها رفته باشد انتقام مى‏گیرند، ملامتى نیست. و ان عاقبتم فعاقبوا بمثل ما عوقبتم به و لئن صبرتم لهو خیرٌ للصّابرین؛(نحل؛126.اگر عقوبت مى‏کنید، چنان عقوبت کنید که شما را عقو بت کرده‏اند. و اگر صبر کنید، صابران را صبر نیکوتر است. فمن اعتدى علیکم فاعتدوا علیه بمثل ما اعتدى‏ علیکم؛(بقره؛194.پس هر کس بر شما تعدى کند به همان اندازه تعدى‏اش بر او تعدّى کنید. آن چه از مجموع این آیات و برداشت فقها و مفسرین به دست مى‏آید آن است که بدى را مى‏توان با آن چه مانند آن است پاسخ داد و شخصى که مورد بدى قرار گرفته، مجاز است همان‏گونه که با او عمل شده است رفتار کند و در این صورت هیچ مسئولیّتى متوجه او نیست. یکى از روشن‏ترین مصادیق اعتدا و بدى کردن در مورد دیگران، کشتن و ایراد ضرب و جرح است و به استناد این آیات مى‏توان گفت، قصاص این جرایم توسط مجنى علیه یا اولیاى او مجاز و ممکن است. شیخ طوسى در ذیل آیه (جزاء سیئه سیئه مثلها) (شوری ؛ 42) مى‏گوید: احتمال دارد که مراد از این آیه همان حکم قصاص باشد که در سوره مائده آیه 48 آمده است، لذا مجنى علیه مى‏تواند با جانى همان کند که با او کرده است بدون زیادى. حکم قصاص با نزول ایه زیر برای مسلمین محرز شد: کتب علیکم القصاص فى القتلى‏ الحّر بالحّر و العبد بالعبد و الانثى بالانثى، فمن عفى له من اخیه شى‏ء فاتباع بالمعروف و اداء الیه باحسان ذلک تخفیف من ربکم و رحمه، فمن اعتدى‏ بعد ذلک فله عذاب الیم‏(بقره؛178)
– سابقه تاریخی قصاص:در قانون الواح دوازده گانه روم که به قولی اولین قانون مدون و مکتوب است مجازات قصاص برای بعضی از جرایم علیه افراد مانند بریدن عضوی از اعضای بدن انسان، شکستن استخوان ها و قتل نفس، مورد قبول و پذیریش قرار گرفته است.
در مجموعه قوانین حمورابی نیز اصل معروف « چشم به جای چشم و دندان به جای دندان» مورد تاکید است.
به موجب قانون مذکور قتل عمدی مشروط بر این که قاتل و مقتول از لحاظ طبقه اجتماعی با یکدیگر همپایه و هم رتبه بوده یا این که قاتل از طبقه اجتماعی پست تر و مقتول از طبقه اجتماعی بالاتر به حساب آید موجب قصاص بوده است. به عبارت دیگر، هم کفو بودن طرفین از شرایط قصاص به حساب می آمد.در رابطه با صدمات وارد بر اعضا مانند جراحات و شکستن عضو نیز تحت شرایطی در قانون مذکور مجازات قصاص تعیین گردیده بود.به موجب مواد 196 و 197 مجموعه قوانین حمورابی، اگر کسی چشم کسی را بیرون آورد، در عوض چشم او را بیرون می آورند، اگر کسی استخوان دیگری را شکست آنان ( قضات) استخوان او را می شکنند. در دین مسیح برخلاف دین یهود، به عفو و بخشش و بردباری توصیه شده ست. آیات زیادی در انجیل، دلالت بر عفو و گذشت و عدم پاسخ دادن بدی با بدی دارد.در دین مقدس اسلام اصل قصاص با شرایطی مورد پذیریش و تأیید قرار گرفته است.
2-3 ماهیت قصاص ،حق یاحکم:
در حقوق کیفری اسلام، حق و حکم از نظر تعریف و آثار متفاوت هستند. اصولاً حقوق قابلیت اسقاط دارند و دارنده حق می توان حق خود را اسقاط کند. در حالی که احکام شرعیه غیر قابل اسقاط هستند. قصاص اگر از جمله حقوق باشد مجنی علیه یا اولیای دم تحت شرایطی می توانند آن را اسقاط کنند. ولی اگر قصاص حکم تلقی شود، اسقاط آن از سوی مجنی علیه یا اولیای دم امکان پذیر نیست.در اصطلاح حقوقی، حق توانایی است که حقوق هر کشور به اشخاص می دهد تا از مالی مستقیم استفاده کنند یا انتقال مال و انجام کاری را از دیگر بخواهند.در اصطلاح حقوقی اسلام، حق توانایی خاصی است که برای کس یا کسانی نسبت به چیز یا کسی اعتبار شده و به مقتضای آن توانایی می تواند در آن چیز یا کس تصرفی نموده یا بهره ای برگیرد.حق از نظر ماهیت دارای ویژگی های زیر است:
1- قابلیت اسقاط آن از ناحیه اشخاص
2- امکان نقل و انتقال آن، به اسباب انتقال قهری و ارادی
3- امکان تعهد علیه آن
با توجه به مراتب فوق، می توان گفت که حق عبارت است از سلطه ای که برای شخص بر شخصی دیگر یا مال یا شیء جعل و اعتبار می شود.
حکم در لغت به معنای امر، قضاء و فرمان، عهده دار شدن، دستور و امر آمر، به کار رفته است.در اصطلاح حکم آن است که شارع، حکمی تکلیفی یا وضعی درباره فعلی از افعال انسان جعل و اعتبار کند، به این معنی که آدمی را از ارتکاب فعلی منع کند یا به انجام دادن آن وادار کند یا در انجام دادن و ترک آن اجازه و رخصت دهد و یا بر فعل انسان اثری مترتب کند. به عبارت دیگر، حکم شرعی امری است که شارع مقدس آن را برای موضوعی اعتبار کرده است، مشروط بر این که این اعتبار به نحوی از انجاء انشاء شده باشد.
با توجه به تعریف فوق، ویژگی های مهم حکم را می توان به شرح ذیل احصاء کرد.
1- عدم قابلیت اسقاط آن از ناحیه اشخاص
2- عدم امکان نقل و انتقال آن به اسباب انتقال قهری و ارادی
3- عدم امکان تعهد علیه آن
لذا می توان از مجموع مباحث فوق به شرح زیر نتیجه گیری کرد:
1-قصاص از مصادیق حق است نه حکم به معنای خاص، زیرا حق از آنجایی که از طرف شارع مقدس جعل می گردد، از مصادیق حکم به معنای اعم است. البته حکمی که برای خود جعل مستقل داشته و زمان اختیار آن به دست دیگری سپرده شده است.
2- حق قصاص یک حق غیر مالی است. زیرا با اجرای حق قصاص نفع مادی و قابل تقویم به پول برای مجنی علیه یا اولیای دم حاصل نمی گردد. از این رو همانطور که بعداً خواهیم دید رشد در اجرای آن معتبر نیست، و غیر رشید هم می تواند حق قصاص را اجرا یا جانی را عفو کند.
3-حق قصاص حقی قابل اسقاط است. بنابراین مجنی علیه یا اولیای دم می توانند جانی را عفو کنند.
4- حق قصاص قابلیت انتقال قهری دارد، به عبارت دیگر، اگر صاحب حق قصاص فوت کند، این حق به ورثه او منتقل می گردد.
5- در این که حق قصاص قابل نقل است، یعنی صاحب آن می تواند با اراده آن را به دیگری منتقل کند یا نه، بین صاحب نظران اختلاف است. عده ای معتقدند که چون حق قصاص منحصراً برای تشفی خاطر اولیای دم جعل شده است. بنابراین قابل نقل نیست.
در مقابل عده ای دیگر علت اصلی تشریح حق قصاص را صرفاً تشفی خاطر اولیای دم نمی دانند. زیرا 
اولاً : در مواردی که اولیای دم وجود ندارد باز حق قصاص ایجاد می شود منتها حاکم به عنوان ولی عمل می کند. ثانیاً: طبق تعریف، قصاص کیفر معادل جنایت وارده بر جانی است، لذا خصوصیتی در تشفی خاطر اولیای دم نیست، جز آنکه اجرای قصاص حس انتقام خواهی آنان را از بین می برد. ثانیاً : وکالت در اجرای قصاص از طرف فقها پذیرفته شده است. به عبارت دیگر، مجنی علیه در قصا عضو و اولیای دم در قصاص نفس می توانند برای اجرای حق قصاص به دیگری وکالت دهند یا دیگری را اختیار بدهند که از جانب آنان حق را اجرا کند یا جانی را عفو کند.
در خاتمه این دسته از صاحب نظران با توجه به دلایل فوق الذکر حق قصاص را جزء حقوق قابل نقل تشخیص داده اند. البته اگر چه حق قصاص جزء حقوق قابل نقل تلقی گردیده است، ولی می توان گفت که نقل حق قصاص به جانی ممتنع است. زیرا صاحب حق و من علیه الحق در یک فرد جمع می گردد و این امر مشکل و ممتنع است. لذا این قسم نقل صحیح نیست.
قصاص
-شرایط ثبوت قصاص (شرایط عمومی قصاص )
-شرایط اضافی در قصاص عضو
– شرایط خاص برخی از اعضا
-شرایط اجرای قصاص
– موانع اجرای قصاص
– سقوط قصاص
2-4 شرایط عمومی قصاص :
هرچند قصاص مجازات اصلی برای جرایم علیه اشخاص می باشدلکن ثبوت ان منوط به وجود شرایطی است که مورد بررسی قرار خواهد گرفت .
1-تساوی در عقل:
از دیگر شرایط ثبوت قصاص تساوی در عقل میان قاتل و مقتول است، به طوری که فقدان آن موجب انتفای قصاص می گردد. دفع کیفر قصاص در این شرایط گاه از آن جهت است که نبود قوه تعقل در جانی موجب تحول ماهوی قتل شده و آن را از صورت جنایت عمدی خارج می سازد؛ چنان که جنایات مجنون و غیربالغ عمد تلقی نشده و برخی آن را از موارد جنایت در حکم خطای محض -که موجب ضمان عاقله است- قلمداد کرده اند. (شهید ثانی؛ شرح اللمعه، ج 10، ص 65) ‌

دسته بندی : پایان نامه

دیدگاهتان را بنویسید